(Español) Convento de Canedo (antiguo Pazo de los Sarmiento)

O edificio no que se atopa actualmente o Convento de Canedo foi un pazo da familia dos Sarmiento, e nel naceu Agustina Sarmiento, unha das meninas do universal cadro de Velázquez. En 1715 foi doado por esta familia á orde Franciscana, que enseguida comezou as obras de ampliación e remodelación para convertelo en convento.

A historia dos franciscanos en Ponteareas

A presencia dos franciscanos no condado remóntase a 1603 coa fundación na praza forte de Salvaterra de Miño dun convento franciscano fundado e dotado por Diego Sarmiento de Soutomaior. Este cenobio foi destruído en 1642 a causa das guerras con Portugal.

Será necesario agardar a 1715 para que, novamente, os franciscanos se fagan presentes na comarca, agora na freguesía de San Miguel dos Canedos. Alí, D. Xosé Francisco Salvador Sarmiento Velasco Isasi, conde de Salvaterra e marqués de Sobroso (entre outros moitos títulos), fixo doazón do pazo de Canedo para convertelo en convento franciscano.

convento-de-canedo-ponteareas_58714

Nese mesmo ano comezan as obras de ampliación e adaptación do devandito pazo, aínda que estas foron lentas: primeiro remátase a igrexa e, logo, remodélase o pazo para convertelo en convento. O claustro, moi sinxelo e de pequenas proporcións, foi rematado, segundo consta en sendas inscricións, entre 1784 e 1785. Do edificio primitivo, ademais da pedra e dalgunhas paredes, aproveitouse a porta principal, do século XVI, que serve aínda hoxe de entrada á casa conventual, e algúns dos escudos que capean nos seus muros. Aínda que as obras aínda non finalizaran, en 1752 xa contaba Canedo con 19 frades sacerdotes e 4 legos.

En setembro de 1835, os relixiosos deben abandonar este convento co gallo da decisión gobernamental de exclaustración e desamortización dos bens eclesiásticos (a coñecida como Desamortización de Mendizábal). Expulsados os relixiosos, o goberno procede a incautarse do inmoble e horta conventual, converténdoos en bens nacionais para a súa posterior venda.

Así, en 1841, procédese á súa venda: a horta por un prezo de 41.200 reais, o bosque por 32.640 reais e o monte frontal situado baixo o adro da igrexa, en 1100. Todo foi adquirido por D. Severo Pesqueiras, o cal segue adicando a veiga aos labores agrícolas, mentres que anos máis tarde vende a parte frontal do adro a varios particulares de Canedo.

A casa convento, en cambio, vai sufrir o abandono, acrecentado pola súa desocupación. Foi adquirida en 1870 por D. José Parames, en 4500 escudos, quen á súa vez o vende polo mesmo prezo a D. Severo Pesqueiras en 1872.

Por aqueles mesmos anos, á vista da ruína deste conxunto conventual, a Comisión de Festas do Santo Cristo dos Aflixidos decide retellar a igrexa en 1880, gastando 1.040 reais.

En 1893, tras a restauración da provincia franciscana de Santiago, séntese a necesidade de buscar unha casa para noviciado, sendo o encargado o P. Marquina, á sazón Comisario Provincial. Tras un ofrecemento por parte do propietario en 1893 e tras unha serie de misivas, chégase á compra en 1895, sendo o prezo moi baixo polo interese que tiña o Sr. Pesqueiras en que os franciscanos residisen en Canedo, novamente. O monto total da compra foi de 15000 pts.

Realizada a compra, os franciscanos, despois de 69 anos de forzosa ausencia, regresan a Canedo. Á súa chegada só atopan un montón de ruínas e así, en decembro de 1895, son enviados para iniciar as obras de restauración, Fr. Manuel Fernández e o Hº Ambrosio Polo, e o 5 de febreiro de 1896 chega como primeiro presidente o P. Eugenio Campo.

Este labor de restauración complétase e o 19 de setembro de 1897 realizase a solemne inauguración.

Unha vez restaurado o convento, este vólvese converter en foco de espiritualidade para a zona do Condado. A presencia franciscana foi sentida con intensidade polos veciños de Ponteareas, que en 1997, a través da Corporación Municipal, acordan concederlle a Medalla de Ouro do municipio ao Convento de San Diego de Canedo.

O edificio conventual

A configuración do edificio conventual data fundamentalmente do século XVIII, aínda que a presencia dos escudos dos Sarmiento nas paredes S-O, parezan indicarnos maior antigüedade. Estos escudos datan todos eles do século XVIII e foron colocados nas paredes conventuales por mención expresa da escritura de doazón, cláusula que manda colocar nesta parede ou outra que se realice a expensas do conde o dos seus sucesores, o escudo da casa.

A ordenación do edificio conventual xira en torno ao claustro central que sirve de eixe, na primeira edificación, á totalidade da morada destinada aos frailes construida de simple mampostería, salvo o claustro central, e aproveitando os restos do antiguo pazo condal. Restos da antigua edificación aparecen na fachada principal; aparecen os restos das almenas do pazo nas jambas das súas ventás, en número de seis, observables a simple vista.

Non obstante podemos aventurar que perviven algúns restos da construcción pacega, reducidas aos alierces e primer alzado da fachada meridional e concretados nas ventás tipo saetera; parte do piso baixo e adega na occidental, así como o miradoiro semicircular incluido no muro de cierre das posesións conventuais.

Esta construcción foi a recibida polos franciscanos en 1715 para, a partir de aquí, iniciarse a construcción do cadrado en torno ao claustro central que sirve de eixe á edificación conventual. A construcción data, segundo as datas que se atopan nos panos este e sur das paredes claustrales, de fins do século XVIII; 1783, respectivamente, o que nos ven a confirmar que a igrexa nun principio construíuse exenta do edificio conventual.

A configuración actual do edificio data de fins do século XIX no que constrúese e alonga cara o este o ala norte, dándole máis anchura, ao mesmo tempo que se alonga. A obra iniciase no ano 1896 para ampliar a súa capacidade, xa que pensouse no convento como casa de noviciado. No piso superior instalanse os cuartos do noviciado e no baixo deixouse un gran espacio para cátedra ou sala de estudo.

A Igrexa

É unha sólida construcción, situada ao Este do edificio conventual, sobre planta de cruz latina, cuxa construcción levoúse a cabo durante o século XVIII sen poder determinar con certeza a data da súa terminación.

O estilo da igrexa non está moi definido pero podemos definilo como un barroco sobrio misturado con elementos neoclásicos de gran robustez e armonía de proporcions. A fachada está presidida por unha imaxe pétrea do seu santo patrón, San Diego de Alcalá, e flanqueada por dous escudos que non chegaron a terminarse, posiblemente o da Orden Franciscana e o dos Sarmiento. Existe un na fachada pero pola súa construcción parece ser un engadido. Estaba proxectada a igrexa para levar dous torres, pero solamente se rematou a situada á esquerda da porta da entrada, seguindo a construcción típica galega.

A igrexa é de planta de cruz latina e tres naves, inscritas nun rectángulo, onde destaca a central con cubierta de bóveda de aristas cuadripartitas. As naves laterais, divididas por pilastras e abertas á central, parten do cruceiro interrumpiéndose á altura do coro debido ás bases sobre as que se elevan as torres; atopanse cubertas por pequenas bóvedas de cañón perpendiculares á central, tanto no piso inferior como na galería superior pola que entra a iluminación á nave central a través das 5 ventás insertas en el muro. No cruceiro da igrexa destaca a gran cúpula construida sobre pechinas. Ao exterior manifestase como un gran cadrado do que sobresae a linterna central que ilumina o cruceiro, así como as catro pilastras, situadas nos respectivos ángulos que foron suprimidos na etapa restauradora.

convento

A igrexa posee unha gran porta central de acceso para os fieis e tres laterais: unha á altura da metade da nave central que comunica a igrexa co claustro conventual, e dous situados no cruceiro, ao lado da epístola, pola que accedía o Conde de Salvatierra aos oficios e a outra ao lado do Evanxeo, no altar maior, que comunicaba coa sacristía. Estas últimas foron tapiadas e, a raíz da restauración, o altar separase da parede e abrese unha porta na cabecera do presbiterio, oculta tras o altar, que comunica coa nova sacristía situada na parte de atrás do presbiterio.

No tramo final da nave central atopase o coro, peza arquitectónica de calidade, pola forma en que está construido: sobre bóveda de aristas pero moi pouco peraltada. O coro pechase á igrexa por unha robusta balaustrada de pedra que recorre o coro e a galería superior.